'DOWNTOWN' OLDELAMER  (1)

Klik op onderstaande foto's en plattegrond voor een vergroting of je ziet hoe het er vroeger uitzag!

 

 

  

Klik op dit landkaartje voor een vergroting en de détails!

Leuk dat je wat meer over Oldelamer wilt weten!  Of 'Oude Lemmer' zoals het op oude Nederlandse landkaarten heet. Het Lemmer van nu ligt 15 kilometer hier vandaan en heeft weinig met Oldelamer van doen. Lemmer betekent volgens sommigen 'sluis'. Karel Gildemacher (Fryske Akademy) schrijft dat het 'zacht stromend water' bete-kent. In ieder geval bestond ons dorp volgens een Latijnse bron al in 1165! Best oud dus.

Én met prachtig eigen waterschapswapen!  Het verwijst naast het veen en het turfste-ken. In het gebied van het waterschap werd vroeger veen gegraven. De bodem was zo
moerasachtig, dat al hetvervoer over water
plaats vond. Daarom werden er talrijke kana-
len gegraven in het gebied. Je ziet ook een
weggezakt wiel en drie stukken turf.

 

 

Klik op dit stukje tekst voor het voorblad van de Pott!DE POSTCODE bestaat sinds 1978. Dat maakte alles  een stuk simpeler. In 1912 was een aardrijkskundig woordenboek nodig om de postbodes te helpen met al die gehuchtnamen, die vaak ook op elkaar leken. 'De Pott' heette dat naslagwerk en hiernaast zie je wat er in de versie van 1912 stond. Kompleet met drukfout. Het aardige is dat alles in loopafstand wordt uitgedrukt.

 

Klik op deze foto voor een vergroting!OLDELAMER was ook in 1910 een dorp en had toen 439 inwoners, dus twee keer zoveel als nu! De aantallen inwoners in dit boek zijn van de 19e volkstelling van 1910. Ons dorp is één uur gaans ten zuidwesten van Wolvega en 3½ uur gaans noordoost van Lemmer. Bij Oldetrijne staat trouwens dat het dorp 1½ uur ten westen van station Peperga (Leeuw. - Meppel) ligt. Zeer opvallend is dat Oldelamerbrug apart wordt genoemd. Kennelijk ooit een te onderscheiden gehucht. Hiernaast een foto uit 1906 , honderd jaar geleden dus. 'Werkzaamheden aan de Oldelamerbrug'  Klik op de foto voor een grotere versie!

 

 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

EEN AANTAL NAMEN zijn bekend 2e links met de grijze baard is Johannes Zijlstra (uitvoeder) Daarnaast Egbertje Scheenstra, Aaltje de Ruiter, Jan Scheenstra, Paul Doeven, Vrouw Scheenstra, Rien van der Wal en Dirk Zijlstra. De kinderen en man vooraan zijn onbekend.

HIERNAAST een blik op de paar honderd meter die als 'de bebouwde kom' van Oldelamer te boek staat. We staan nu op de T-splitsing. Recht voor je zie je de Hoofdweg richting Nijelamer in de schaarse momenten dat er geen verkeer te zien is. Bovenaan deze pagina zie je een panoramafoto van de noordzijde van de dorpskern. Er zijn over een paar van deze huizen leuke dingen te vertellen, waarover later meer...

 Klik op deze foto voor een vergroting!

HIERNAAST kijk je uit op exact hetzelfde punt vanuit de oostkant van het dorp. De T-splitsing is nu aan het eind van de weg. Rechts gaat de weg verder als Hogeweg naar Munnekeburen en als je linksaf gaat, ga je de Kerkeweg op. Als argeloze bezoeker haal je nu natuurlijk je schouders op. 'Niet zo spannend allemaal, Hank' Dat klopt! Hank bouwt de spanning langzaam op. Erbij blijven dus en op de foto klikken dan zie je hoe het er een eeuw geleden uitzag!

Over langzaam gesproken. Je mag hier 30 km. Het punt is dat bijna niemand zich daar aan houdt. Hank ook niet altijd. Het verhaal wil dat er tot nu toe twee bekeuringen zijn uitgedeeld. Eentje uitgerekend aan een lokaal bekend gemeenteraadslid  en eentje aan een motorrijder die 'live' op televisie z'n
rijbewijs mocht inleveren. (In 'Blik op de weg')

Klik op deze foto voor een vergroting!ONGEVEER TIEN METER TERUG, zie je een een dubbelhuis. Nummer 78 & 80. Bovenaan op de panoramafoto, zie je het van voren. Tegenwoordig woont mevrouw Nijholt er. In de vorige eeuw, tot en met 1960, was hier een café, foerage annex kruidenierswinkel-tje 'De Hoop'; toen ook  van deze familie.  In 1960 neemt de familie het café tegenover de kerk over en begint Alle Veenstra z'n kruidenierswinkel op nummer 82.

Als je op de foto klikt, zie je een ansicht uit 1934 met daarop Beppe Nijholt voor de deur, een meisje halverwege en een jongen en een meisje aan de weg. De vraag is wie deze kinderen zijn. Albert Nijholt niet. Hij wordt namelijk vier jaar later geboren. Het aller-leukst is natuurlijk de witte melkgeit in de voortuin. Ook hier weer een D-E bord aan de gevel (links) en op de weg passeren twee paardenkarren elkaar.

 

Klik op deze foto voor een vergroting!GEREKEND VANAF NIJELAMER staat helemaal vooraan het huis van Meine en Willy Oosting. De rode steensoort van de boerderij wijkt af van de omringende panden. Maar veel opvallender is de tuin. Wat Hank betreft is de mooiste voortuin binnen de bebouwde kom.

Wat zie je er allemaal. Allereerst vallen natuurlijk de houtstronken op.  Je ziet het niet op de foto, maar ze zijn als omheining gezet in plaats van een heg. Maar je ziet ook een grote verscheidenheid in de beplanting. De pagina zou verder vol staan met de opsomming, echt te veel om op te noemen. Je moet het dus gewoon zelf even gaan bekijken.

 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!OP NUMMER 82 staat een huis dat je qua vorm hier veel in de regio ziet. Het is in de breedte gebouwd, voordeur in het midden en twee ramen aan beiden zijden. Op zich simpel. Maar de ramen rechts zijn niet origineel. Het was vroeger de kruideniers-winkel van Alle en Tjesje Veenstra. Het was hun tweede winkel in Oldelamer die ze in 1960 zijn gestart. Daarvoor was het een slagerij. Slagerij Koning om precies te zijn. Roelof Koning en zoon Jaap zwaaiden er de scepter. Een kleinzoon heeft nog steeds een slagerij in Wolvega, vlak bij de spoorweg-overgang. De 1e winkel van Alle stond aan het sintel-pad van Oldetrijne naar Oldela-mer. Maar dit was een 'Groscowinkel'. Dat is zoiets als de Spar. Een gezamenlijke inkoop combinatie. Als je op de foto klikt, zie de versie van 46 jaar geleden. Op de dag van de opening zie dochter Betta in de deur en Tjesje en Alle voor het winkelraam!

 

Klik op deze foto voor een vergroting!OMRINGD DOOR OPENINGSBLOEMSTUKKEN weegt Alle suiker af op een DP weegschaal van de KWS Fabrieken uit Den Haag. Dochter Bertha moest daar vaak mee helpen. Ze heeft na schooltijd ontelbare zakken suiker afgewogen. Maar op de vergrote versie van deze foto zie méér details dan zij zich kan herinneren.

Het kastje met vleeswaren. Je ziet ham, rookworst, groffe worst en spek, en daaronder boter en Planta en Blue Band. Friese vlag koffiemelk en allerlei jams. Tussen de potten conservenblikken een leesbaar, maar minder bekend merk; Hoy, lunch- of boterhammenworst En op de bovenste plank het licht alcoholische werk. Ik zie wijn en Zwarte Kip advocaat. Zelfs de prijzen zijn op de originele foto te ontcijferen...

 

Klik op deze foto voor een vergroting!
DE GELE ZWEEDSE WONING staat recht tegenover de kerk. Maar nog niet zo erg lang. Wat hier wel heel lang heeft gestaan, is hèt café. Een roemruchte pleisterplaats. In de eerste versie heette het café van der Molen. Als je op de foto klikt zie je een oude ansichtkaart (jawel!) waarop het pand en het gezin te zien is.

De heer en mevrouw van der Molen zijn legendarisch. Volgens de verhalen waren ze zelf de grootste klant van de uitbaterij die veel klandizie dankte aan de de toeloop die de varkensmarkt van Wolvega te weeg bracht. Op woensdag werd daar de grootste varkensmarkt van Nederland gehouden.

 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

DANSCLUB OLDELAMER 1937-1938 van T. Koopman staat er op het bordje te lezen. Hank kan hem je laten zien dankzij Pieter Timmerman uit Emmeloord. Er staat een zee aan 'oude bekenden' op maar het duurt nog even voordat we in staat zijn de lijst met namen te presenteren.

Als je op de foto klikt zie je in ieder geval een grotere versie. Het leuke van de foto is dat hij aan de zijkant (oostzijde) van café 'Het Paard' genomen is. Wat Hank trouwens opvalt dat het in die jaren voor de mannen stoer is om vooral mét een sigaret in de mond op de foto te staan. Dat is nu even anders...


 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!DAT WERD DUS WEL EENS EEN LATERTJE. Maar ook toen was  er 's avonds controle op de sluitingstijden. Dat ging toen vrij simpel voor Bromsnor. Ook al zag hij niemand binnen, snel door het raam kijken of de deur openen als die los was en klompen tellen. Telde hij er meer dan vier dan had de kastelein wat uit te leggen.

Hiernaast café de Paard in 1973. Je ziet reclameborden van Heineken en Plantiac. De laatste eigenaren waren de ouders van Albert Nijholt. Albert zelf heeft het café nooit gerund. Wel werkte hij met z'n vader in de hengstenhouderij die achterin hetzelfde pand gevestigd was. De voorloper van de kunstmatige inseminatie dus. Zo'n 125 merries per jaar werden er aan nakomelingen geholpen.

 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!
DE BLAUWE ZWEEDSE WONING van de familie Baas staat naast de gele woning en staat er ook nog niet zo lang. Vóór die tijd was het gewoon een stukje grasland naast het café.  In het fotoalbum van Foeke Heida vond Hank er een fotootje van. De foto is genomen vanaf het tweede huis van de hoek. Het huis is inmiddels herbouwd en je ziet een rood zonnescherm. Vroeger van het huis van de familie Groen, nu van de familie Landman.

zijkant café

Over het weitje herinnert overbuurman Hendrik  zich dat er een paar ezels stonden. Eerst één, later twee.


 

Klik op deze foto voor een vergroting!HET HOEKHUIS is wat je markant pand noemt. Je ziet het hiernaast, gezien vanaf de Kerkeweg. Het huis is in de 19e eeuw gebouwd en was oorspronkelijk twéé keer zo groot! De rechterhelft is omstreeks 1910 in opdracht van de toenmalige eigenaar afgebroken. Hij zou dat op z'n sterfbed hebben laten vastleggen. De vraag is natuurlijk: waarom?

Het nog bestaande linkerdeel is geheel onderkelderd. Begin vorige had een kelder vooral een koelkastfunctie. Daarom bestaat het vermoeden dat er ooit een drankenhandelaar gewoond heeft. In ieder geval kocht omoe Heida in 1960 het huis voor 5000 gulden en heeft er vervolgens voor het dubbele aan laten verspijkeren.


 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!ZO IS ER AAN DE LINKERZIJKANT een dubbel raam ingezet. Er was daglicht nodig voor de nieuwe bestemming van dat gedeelte. Keuken in plaats van bedstee. In 1995 is het opnieuw verbouwd en is de schoorsteen verdwenen, kwamen er sneldekkers op te liggen in plaats van de blauwe geglazuurde pannen en is de voordeur en het stoepje  weggehaald. Die moesten er later weer in en voor omdat dit zonder vergunning was verwijderd. Het stoepje is er ook weer. Het oorspronkelijke raam boven de voordeur is weg gemetseld. Sommigen zijn hier niet zo over te spreken. Ze vinden dat het karakter van het huis om zeep geholpen is...

 

Raam Nu


 

Klik op deze foto voor een vergroting!

TE KOOP in Oldelamer. Een prachtig stel wielen met as. Op vele manieren te gebrui-ken. Een tweede handsje dat wel, maar toch zo goed als nieuw. Hier en daar een beetje roestig. Maar een kniesoor die die daar op let!

In het westen betekent een 'bord in je tuin zetten' in de regel dat je je huis verkoopt. Maar het is hier op het platteland heel gebruikelijk om iets wat je te koop hebt, met een bordje en al in je voortuin langs de kant van de weg te zetten. Auto's, kinderfietsen, potten jam, oude landbouw werktuigen. Het telefoonnummer en het stel wielen is van Folkert de Jong. Hij verkoopt ook gekloofd haardhout, maar woont inmiddels elders in Oldelamer.

 


 

Klik op deze foto voor een vergroting!

HIER BEN JE OLDELAMER ALWEER UIT. Links hetzelfde huis waar je op één van de foto's boven het beddengoed buiten ziet hangen. Rechts, op de foto hiernaast onzichtbaar, staat een huis dat onlangs verbouwd is. De voorpui is helemaal nieuw met oude steentjes de rest van het pand is wit geschilderd.

In feite staat het in de bocht van de T-splitsing, die niet altijd door iedere weggebruiker met evenveel verstand wordt genomen. Vorige winter gleed iemand rechtdoor een stuk uit de net nieuwe voorpui. Ook is een verhaal bekend dat een 14 jarige inwoner van de Kerkeweg zonder goed te kijken met een paard en varkenskar de splitsing opreed. Dat verhaal haalde de krant. Als je op de knop '1951' klikt, kun je het hele verhaal lezen ...


1951


 

Klik op deze foto voor een vergroting!HET HUIS ZELF staat vooral bekend als de bakkerij Zwarteveen. In het winkeltje werd je door zijn vrouw Janke geholpen. Terwijl de bakker zelf, Gauke, gewoon nog met een handkar met zijn verse broden overal langs  de deur ging.

Het verhaal wil dat mevrouw Zwarteveen, die veel van én over de dorpgenoten via haar man hoorde, ook heel gemakkelijk uit te horen was. Dus als iemand zonder een vergunning iets ging verbouwen of een schuur neerzette, kon die steevast op een flinke bekeuring rekenen. De plaatselijke bromsnor kwam namelijk ook dagelijks in die bakkerij. Vóór Zwarteveen zat er ook al een bakker; die heette Sent Geertsma.


 

ZWARTEVEEN stond bekend als een goede bakker. Z'n suikerbrood was fantastisch. Maar Gauke had ook een acht millimeter filmcamera. Dankzij die hobby, kunnen we nu nog kijken naar het legendarische pak sneeuw in Oldelamer in de winter van 1978-79. Filmen betekent zo weinig mogelijk bewegen, alles om je heen beweegt in de regel al snel genoeg! Gauke filmde alles helaas 'uit de losse pols'. Het beeld slingert dus continue van links naar rechts. Nee, eerlijk gezegd was hij als cameraman een beetje een koekenbakker.

Maar dat mag 'm de pret niet drukken, want het is toch erg leuk om te zien. Je ziet hem zelf achter zijn huis sneeuw staan scheppen met notabene een ijsbord én de legendarische scène met de jongens van de Groot die een pak sneeuw van het dak halen. (instortingsgevaar!)
 


Bij het samenstellen van deze pagina is Hank Dussen geholpen door fotoboeken van Betta de Weerd-Veenstra, Pieter Timmerman, Foeke Heida, Gauke Zwarteveen (filmpje), Wouter Hofstee en de Oudheidskamer Weststellingwerf.

Lees alles!

 


Copyright © 2005 - 2015 Hank Dussen Productions, Oldelamer