Leuk dat je wat meer over Oldelamer wilt weten! Of 'Oude Lemmer' zoals het
op oude Nederlandse landkaarten heet. Het Lemmer van nu ligt
 15
kilometer hier vandaan en heeft weinig met Oldelamer van doen. Lemmer betekent
volgens sommigen
'sluis'. Karel Gildemacher (Fryske Akademy) schrijft dat het 'zacht stromend
water' bete-kent. In ieder geval bestond ons dorp volgens een Latijnse bron al in 1165! Best oud dus.
Én met
prachtig eigen waterschapswapen!
Het verwijst naast het veen en het turfste-ken. In het gebied van het waterschap
werd vroeger veen gegraven. De bodem was zo
moerasachtig, dat al hetvervoer
over water
plaats vond. Daarom
werden er
talrijke kana-
len gegraven in het
gebied.
Je ziet ook
een
weggezakt wiel en drie stukken turf.
 DE POSTCODE
bestaat sinds 1978. Dat maakte alles een stuk simpeler. In
1912 was een aardrijkskundig woordenboek nodig om de postbodes te helpen met al
die gehuchtnamen, die vaak ook op elkaar leken. 'De Pott' heette dat naslagwerk en
hiernaast zie je wat er in de versie van 1912 stond. Kompleet met drukfout. Het
aardige is dat alles in loopafstand wordt uitgedrukt.
 OLDELAMER
was ook in 1910 een dorp en had toen 439 inwoners, dus twee keer zoveel als nu! De
aantallen inwoners in dit boek zijn van de 19e volkstelling van 1910. Ons dorp
is één uur gaans ten zuidwesten van Wolvega en 3½ uur
gaans noordoost van Lemmer. Bij Oldetrijne staat trouwens dat het dorp 1½ uur ten
westen van station Peperga (Leeuw. - Meppel) ligt. Zeer opvallend is dat
Oldelamerbrug apart wordt genoemd. Kennelijk ooit een te onderscheiden gehucht. Hiernaast
een foto uit 1906 , honderd jaar geleden dus. 'Werkzaamheden aan de Oldelamerbrug' Klik op de foto voor een grotere versie!
EEN AANTAL NAMEN
zijn bekend 2e links met de grijze baard is Johannes Zijlstra (uitvoeder)
Daarnaast Egbertje
Scheenstra, Aaltje de Ruiter, Jan Scheenstra, Paul Doeven, Vrouw Scheenstra,
Rien van der Wal en Dirk Zijlstra. De kinderen en man vooraan zijn
onbekend.
HIERNAAST een
blik op de paar honderd meter die als 'de bebouwde kom' van Oldelamer te
boek staat. We staan nu op de T-splitsing. Recht voor je zie je de
Hoofdweg richting Nijelamer in de schaarse momenten dat er geen
verkeer te zien is.
Bovenaan deze pagina zie je een panoramafoto van de noordzijde
van de dorpskern. Er
zijn over een paar van deze huizen leuke dingen te vertellen, waarover later meer...
HIERNAAST
kijk je uit op
exact hetzelfde punt vanuit de oostkant van het dorp. De T-splitsing is nu aan
het eind van de weg. Rechts gaat de weg
verder als Hogeweg naar Munnekeburen en als je linksaf gaat, ga je de Kerkeweg op. Als argeloze bezoeker haal je nu natuurlijk je
schouders op. 'Niet zo spannend allemaal, Hank' Dat klopt! Hank bouwt de
spanning langzaam op. Erbij blijven
dus en op de foto klikken dan zie je hoe het er een eeuw geleden uitzag!
Over langzaam gesproken. Je
mag hier 30 km. Het punt is dat bijna niemand
zich daar aan houdt. Hank ook niet altijd. Het verhaal wil dat er tot nu toe
twee bekeuringen zijn uitgedeeld. Eentje uitgerekend aan een lokaal bekend gemeenteraadslid en eentje aan een motorrijder die 'live' op
televisie z'n
rijbewijs mocht inleveren. (In 'Blik op de weg')
 ONGEVEER TIEN METER
TERUG, zie je een een dubbelhuis. Nummer 78 & 80. Bovenaan
op de
panoramafoto, zie je het van voren. Tegenwoordig woont mevrouw Nijholt er. In de
vorige eeuw, tot en met 1960, was hier een
café, foerage annex kruidenierswinkel-tje 'De Hoop'; toen ook van deze
familie. In 1960 neemt de
familie het café tegenover de kerk over en begint Alle Veenstra z'n
kruidenierswinkel op nummer 82.
Als je
op de foto klikt, zie je een ansicht uit 1934 met daarop Beppe Nijholt
voor de deur, een meisje halverwege en een jongen en een meisje aan de weg. De vraag is wie deze kinderen zijn.
Albert Nijholt niet. Hij wordt namelijk vier jaar later geboren. Het
aller-leukst
is natuurlijk de witte melkgeit in de voortuin. Ook hier weer een D-E bord aan de
gevel (links) en op de weg passeren twee paardenkarren elkaar.
 GEREKEND VANAF NIJELAMER
staat helemaal vooraan het huis van Meine en Willy Oosting. De rode steensoort
van de boerderij wijkt af van de omringende panden. Maar veel opvallender is de
tuin. Wat Hank betreft is de mooiste voortuin binnen de bebouwde kom.
Wat zie je er allemaal. Allereerst vallen natuurlijk de houtstronken op.
Je ziet het niet op de foto, maar ze zijn
als omheining gezet in plaats van een heg. Maar je ziet ook een grote
verscheidenheid in de beplanting. De pagina zou verder vol staan met de
opsomming, echt te veel om op te noemen. Je moet het dus gewoon zelf even gaan
bekijken.
 OP NUMMER 82
staat een huis dat je qua
vorm hier veel in de regio ziet. Het is in de breedte
gebouwd, voordeur in het midden en twee ramen aan beiden zijden. Op zich simpel.
Maar de ramen rechts zijn niet origineel. Het was vroeger de kruideniers-winkel van Alle en Tjesje Veenstra. Het was hun tweede winkel in Oldelamer die ze in
1960 zijn gestart. Daarvoor was het een slagerij. Slagerij Koning om precies
te zijn. Roelof Koning en zoon Jaap zwaaiden er de scepter. Een kleinzoon heeft
nog steeds een slagerij in Wolvega, vlak bij de spoorweg-overgang.
De 1e winkel van Alle stond aan het sintel-pad van Oldetrijne naar Oldela-mer.
Maar dit was een 'Groscowinkel'.
Dat is zoiets als de Spar. Een gezamenlijke inkoop combinatie.
Als je op de foto
klikt, zie de versie van 46 jaar geleden. Op de dag van de opening zie dochter Betta in de deur en Tjesje en Alle voor het winkelraam!
 OMRINGD DOOR
OPENINGSBLOEMSTUKKEN
weegt Alle suiker af op een DP weegschaal van de KWS Fabrieken uit Den Haag. Dochter Bertha moest daar vaak mee
helpen. Ze heeft na schooltijd ontelbare zakken suiker afgewogen.
Maar op de
vergrote versie van deze foto zie méér details dan
zij zich kan herinneren.
Het kastje met vleeswaren. Je ziet ham, rookworst, groffe
worst en spek, en daaronder boter en Planta en Blue Band. Friese vlag koffiemelk en allerlei jams. Tussen de potten
conservenblikken een leesbaar, maar minder bekend merk; Hoy, lunch- of
boterhammenworst
En op de bovenste plank het licht alcoholische werk. Ik zie wijn en Zwarte Kip advocaat.
Zelfs de prijzen zijn op de originele foto te ontcijferen...
DE GELE ZWEEDSE WONING
staat recht tegenover de kerk. Maar nog niet zo erg lang. Wat hier wel heel lang
heeft gestaan, is hèt café. Een
roemruchte pleisterplaats. In de eerste versie heette het café van der Molen.
Als je op de foto klikt zie je een oude ansichtkaart (jawel!) waarop het pand en
het gezin te zien is.
De heer en mevrouw van der Molen zijn legendarisch. Volgens
de verhalen waren ze
zelf de grootste klant van de uitbaterij die veel klandizie
dankte aan de de toeloop die de varkensmarkt van Wolvega te weeg bracht. Op
woensdag werd daar de grootste varkensmarkt van Nederland gehouden.
DANSCLUB OLDELAMER
1937-1938 van T. Koopman staat er op het bordje te lezen. Hank kan hem je laten
zien dankzij Pieter Timmerman uit Emmeloord. Er staat een zee aan 'oude
bekenden' op maar het duurt nog even voordat we in staat zijn de lijst met namen
te presenteren.
Als je op de foto klikt zie je in ieder geval een
grotere versie. Het leuke van de foto is dat hij aan de zijkant (oostzijde) van
café 'Het Paard' genomen is. Wat Hank trouwens opvalt dat het in die jaren voor
de mannen stoer is om vooral mét een sigaret in de mond op
de foto te staan. Dat is nu even anders...
 DAT WERD DUS WEL EENS EEN
LATERTJE.
Maar ook toen was er 's avonds controle op de
sluitingstijden. Dat ging toen vrij simpel voor Bromsnor. Ook al zag hij niemand
binnen, snel door het raam kijken of de
deur openen als die los was en klompen tellen. Telde hij er meer dan vier dan
had de kastelein wat uit te leggen.
Hiernaast
café de Paard in 1973. Je ziet reclameborden van
Heineken en Plantiac. De laatste eigenaren
waren de ouders van Albert Nijholt. Albert zelf
heeft het café nooit gerund. Wel werkte hij met z'n vader in de hengstenhouderij
die achterin hetzelfde pand gevestigd was. De voorloper van de kunstmatige
inseminatie dus. Zo'n 125 merries per jaar werden er aan nakomelingen geholpen.
DE BLAUWE ZWEEDSE WONING
van de familie Baas
staat naast de gele woning en staat er ook nog niet zo lang. Vóór die tijd was het
gewoon een stukje grasland naast het café. In
het fotoalbum van Foeke Heida vond Hank er een fotootje van. De foto is genomen
vanaf het tweede huis van de hoek. Het huis is inmiddels herbouwd en je ziet een rood zonnescherm. Vroeger van het
huis van de familie Groen, nu van de familie Landman.
Over het weitje herinnert
overbuurman Hendrik zich dat er een paar ezels stonden. Eerst
één, later twee.
 HET HOEKHUIS
is wat je markant pand noemt. Je ziet het hiernaast, gezien vanaf de Kerkeweg.
Het huis is in de 19e eeuw gebouwd en was oorspronkelijk twéé
keer zo groot! De rechterhelft is omstreeks 1910 in opdracht van de toenmalige
eigenaar afgebroken. Hij zou dat op z'n sterfbed hebben laten vastleggen. De
vraag is natuurlijk: waarom?
Het nog bestaande linkerdeel
is geheel onderkelderd. Begin vorige had een kelder vooral een koelkastfunctie.
Daarom bestaat het vermoeden dat er ooit een drankenhandelaar gewoond heeft. In
ieder geval kocht omoe Heida in 1960 het huis voor 5000 gulden en heeft er
vervolgens voor het dubbele aan laten verspijkeren.
 ZO
IS ER AAN DE LINKERZIJKANT
een dubbel raam
ingezet. Er was daglicht nodig voor de nieuwe bestemming van dat gedeelte.
Keuken in plaats van bedstee. In 1995 is het opnieuw verbouwd en is de
schoorsteen verdwenen, kwamen er sneldekkers op te liggen in plaats van de
blauwe geglazuurde pannen en is de voordeur en het stoepje weggehaald. Die moesten er later
weer in en voor omdat dit zonder vergunning was verwijderd. Het
stoepje is er ook weer. Het oorspronkelijke raam boven
de voordeur is weg gemetseld. Sommigen zijn hier niet zo over te
spreken. Ze vinden dat het karakter van het huis om zeep geholpen is...
TE KOOP in
Oldelamer. Een prachtig stel wielen met
as. Op vele manieren te gebrui-ken. Een tweede handsje dat wel, maar toch zo goed als nieuw. Hier en
daar een beetje roestig. Maar een kniesoor die die daar op
let!
In het westen betekent een 'bord in je tuin zetten' in de
regel dat je je huis verkoopt. Maar het is hier op het
platteland heel gebruikelijk om iets wat je te koop hebt,
met een bordje en al in je voortuin langs de kant van de weg
te zetten. Auto's, kinderfietsen, potten jam, oude landbouw
werktuigen. Het telefoonnummer en het stel wielen is van Folkert
de Jong. Hij verkoopt ook gekloofd haardhout, maar woont
inmiddels elders in Oldelamer.
HIER
BEN JE OLDELAMER ALWEER UIT.
Links hetzelfde huis waar je op één van de foto's boven het beddengoed buiten ziet
hangen.
Rechts, op de foto hiernaast onzichtbaar, staat een huis dat onlangs verbouwd is. De
voorpui is helemaal nieuw met oude steentjes de rest van het pand is wit geschilderd.
In feite staat het in de bocht van de T-splitsing, die niet
altijd door iedere weggebruiker met evenveel verstand wordt genomen. Vorige winter
gleed iemand rechtdoor een stuk uit de net nieuwe voorpui. Ook is een verhaal
bekend dat een 14 jarige inwoner van de Kerkeweg zonder goed te kijken met een
paard en varkenskar de splitsing opreed. Dat verhaal haalde de krant.
Als je op de knop '1951' klikt, kun je het hele verhaal
lezen ...
 HET HUIS ZELF
staat vooral bekend als de bakkerij Zwarteveen.
In het winkeltje werd je door zijn vrouw Janke geholpen. Terwijl de bakker zelf, Gauke, gewoon nog met
een handkar met zijn verse broden overal langs de deur ging.
Het verhaal wil dat mevrouw Zwarteveen, die veel van én
over de dorpgenoten via haar man hoorde, ook heel gemakkelijk uit te horen was.
Dus als iemand
zonder een vergunning iets ging verbouwen of een schuur neerzette, kon die steevast
op een flinke bekeuring rekenen. De plaatselijke bromsnor kwam namelijk ook dagelijks in die
bakkerij. Vóór Zwarteveen zat er ook al een bakker;
die heette Sent Geertsma.
ZWARTEVEEN stond
bekend als een goede bakker. Z'n suikerbrood was fantastisch. Maar Gauke had ook een acht millimeter filmcamera.
Dankzij die hobby, kunnen we nu nog kijken naar het legendarische pak sneeuw in
Oldelamer in de winter van 1978-79. Filmen betekent zo weinig mogelijk bewegen,
alles om je heen beweegt in de regel al snel genoeg! Gauke filmde alles helaas 'uit de
losse pols'. Het beeld slingert dus continue van links naar rechts. Nee, eerlijk
gezegd was hij als cameraman een beetje een koekenbakker.
Maar dat mag 'm de pret niet drukken, want het is toch erg leuk om te zien. Je
ziet hem zelf achter zijn huis sneeuw staan scheppen met notabene een ijsbord
én de legendarische scène met de jongens van de Groot
die een pak sneeuw van het dak halen. (instortingsgevaar!)
Bij het
samenstellen van deze pagina is Hank Dussen geholpen door fotoboeken van Betta
de Weerd-Veenstra, Pieter Timmerman, Foeke Heida, Gauke Zwarteveen (filmpje), Wouter Hofstee en de Oudheidskamer Weststellingwerf.
Lees alles!
| 
'DOWNTOWN' OLDELAMER (1)
