COMBINEN  (Wordt uitgesproken als Kombainen!)

Klik op alle onderstaande foto's voor en vergroting!

 

 

  

  Klik op deze foto voor een vergroting!

Welkom op de pagina over het combinen. Gaat er bij jou bij dit woord onmiddellijk een belletje rinkelen? Bij Hank niet. Hij kende het woord niet. Maar hier in Oldelamer is het de standaard uitdrukking voor het oogsten van tarwe, haver, rogge, gerst, maar ook koolzaad ťn het gelijktijdig snijden en scheiden van de strohalmen.

Van Dale noemt het 'dorsen'. Maar de combinatie van twee verschillende handelingen, wordt door iedereen hier 'kombainen' genoemd. Vandaar. Hiernaast een fraai uitzicht op zes hectare rogge, aan de Boelstraweg in Nijelamer. In de verte de schuur waar straks de rogge wordt opgeslagen.

 

 Klik op deze foto voor een vergroting!

DEZE 'CLAYSON' is een vrij groot uitgevallen machi-naal maaihulpje. Dit exemplaar is een oudje en heeft er al 38 jaar actieve dienst opzitten. Maar hij doet nog prima! Dit gele gevaar(te) heeft 36 jaar in de Flevopolders z'n dienst gedaan. Piet van den Berg had een goede reden om er zelf is ťťntje te hebben en zag een 'te koop' advertentie staan. In Zeewolde er werden er maar liefst drie van deze jongens aangeboden. Toen hij de adverteerder belde waren er al twee weg, dus was de beslissing snel genomen.

Minder snel ging het ophalen van dit dieseltje. Het moet een bijzondere rit geweest zijn, uitsluitend via B-wegen om het overige verkeer zoveel moge-lijk te ontzien en niet harder dan een fiets. Max 16 Km. Vast gekke dingen gebeurd onderweg..

 

Klik op deze foto voor een vergroting!
NIETS ANDERS DAN ERGENIS was de bron en de reden om er zelf maar eens eentje te aan te schaffen. Want als je alleen rogge verbouwt, zoals Piet, heb je hem eigenlijk maar twee dagen per jaar nodig en staat dit megalomane apparaat van 4,5 breed bij 8 meter lang zo'n 363 dagen van het jaar knap in de weg in je schuur.

Maar de afspraken met een loonwerker die dit klusje voor hem jaarlijks zou komen opknappen, liepen vaak mis. Prachtig oogstweer, je zit er helemaal klaar voor en dat komt die vent gewoon niet opdagen. Op een gegeven moment ben je dat zat natuurlijk. Hiernaast kun je trouwens mooi zien dat dit het juiste moment van oogsten is. De stelen worden gesneden de restjes stro vliegen in het rond. Op de vergroting zie je het nog beter!

Klik op deze foto voor een vergroting!

HIERNAAST zie je wat die grote rotor precies doet. Hij slaat de halmen naar voren toe en zodat ze vastgegrepen kunnen worden door de messen van een eveneens roterend messenblad. Er blijft zo'n veertig centimeter van de steel, die inmiddels stro is geworden, op de grond staan. De rest gaat allemaal de machine in.

Het ideale oogstmoment is als de korrel goed ingedroogd is en niet meer dan 15% vocht bevat en het stro ook goed afgerijpt is. Om die vocht in de korrel te meten bestaat een speciale vochtbe-palingsmeter. Maar piet doet deze test gewoon met z'n handen op z'n gevoel.

 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

VOCHT of regen is op dat moment een groot gevaar. Er kan namelijk 'schot' ontstaan. De korrels gaan dan kiemen, uitlopen dus. De korrel verliest z'n voedingkracht en wordt waardeloos. Een ander gevaar is het onkruid. Hoe langer je wacht met oogsten, hoe groter de kans dat het onkruid te hoog wordt en de zaak vervuilt. Tenzij je gif spuit natuurlijk!

De commerciŽle graanverbouwers doen dat uiteraard. Tegen onkruid, maar ook met zogenaamde halmverkorters. Piet spuit niet en bij hem worden de halmen 1,25 tot 1,50 meter. In de polder komen ze niet hoger dan 40-50 centimeter. Dan worden ze ook sterker en waaien niet zo makkelijk om. Maar of het ook gezonder is....

 

  Klik op deze foto voor een vergroting!

OPSPATTENDE STRORESTEN MET TEGENLICHT. Het zou de tekst kunnen zijn van het bordje naast de foto als deze plaat het tot een tentoonstelling zou brengen. Het klopt, in dit tekstdeel mis je iedere vorm van bescheidenheid. Dat komt omdat Hank het zo'n mooi shot vindt. Je ziet zowel de dorre droogte van de grond en het gewas als het geweld van de dorsmachine. Het is de enige foto die van de vorige pagina versie is overgebleven.

 

 

 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

DE CLAYSON dorsmachine is heeft een enorm aantal V-snaren aan boord. Ze zijn wat groter dan dan de assen en wielen waaromheen ze draaien, zodat allemaal een beetje slippen en vrij kunnen draaien. Door middel van extra aandrukrollen worden ze opgespannen en komen ze muurvast te zitten. Ook de aandrijving van de motor werkt zo. Kortom, deze zes cilinder diesel uit 1968 is in feite een wat groot uitgevallen kanarie gele DAF.

Dat is bouwjaar van enige tijd geleden dus gaat er wel ook eens wat stuk. De firma Sederius in Wolvega blijkt een groot assortiment vervangings- spullen te hebben. Hier zie je Hendrik op de rug en met de vetspuit. Hij heeft wat doorgesmeerd en Piet stelt iets bij aan een vliegwiel met V-snaar.

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

ER KAN 2000 KILO oftewel twee ton aan rogge in het apparaat worden opgeslagen dat met een ingenieuze aandrijving van onderin naar boven in de machine wordt verplaatst. Ook in deze pijp zie je weer draaiende delen die er voor zorgen dat de grondstof continue naar boven wordt gewerkt.

Dit stukje pijp is het begin van de pijp, waar het verlengstuk inmiddels van gehaald is, die op de volgende foto's boven een zak ziet hangen. Snappen we het nog? Hieronder het moment dat de machine wordt geleegd en de rogge in de zakken wordt overgepompt.

 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

ROGGE werd heel vroeg al gebruikt om compacte, zachte, soms smeuÔge broodsoorten te bakken. Het - nu zo gewone - veel lichter verteerbare, gerezen wittebrood werd toen 'stoet' genoemd. Het zeer voedzame stevige en zware roggebrood werd door de gewone mensen gegeten, 'stoet' was voor de rijken en werd in het begin alleen op zon- en feestdagen gegeten. Een uitzondering werd gemaakt voor de eerste weken na een huwelijk, daar komt dan ook de uitdrukking 'in de wittebroodsweken' vandaan. Het woord stoet wordt in sommige streken van Nederland nu nog gebruikt. In Twente wordt nog steeds Twentse roggestoet gebakken dat vroeger traditioneel na het binnenhalen van de oogst als dank aan de armen werd uitgedeeld. Op de ver-groting zie je een totaal shot van het zakkenvullen ťn een hoop belangstellenden er om heen!


Klik op deze foto voor een vergroting!
DE BEREIDINGSWIJZE van roggebrood is anders dan van gewoon brood. Roggebrood wordt - bij lage temperatuur - eigenlijk meer 'gegaard' dan echt gebakken en heeft een lange oventijd. Een bakker bakte vroeger het roggebrood altijd nŠ het overige brood en gebruikte er de restwarmte van de oven voor. Fries roggebrood staat zo'n 15 - 20 uur in de oven, Brabants 'slechts' 1-1/2 tot 2-1/2 uur. Het verschil zit hem in het vochtigheidsge-halte van het deeg.

Hiernaast wordt de voorraadtank nog steeds leeggepompt en worden de grote bouwvakkers-zakken, waar je tegenwoordig vaak stenen in ziet, volgestort. Alleen deze zakken zijn twee keer zo diep! Er kan maar liefst 1200 kilo in een zak!

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

WIE ZUURDESEMBROOD kent of misschien wel eens bakt kent ook de rogge natuurlijk! Wist je dat onze voorouders van roggepap leefden? In Rusland en Polen nog steeds. Het roggekorreltje is gewoon een ware energiecentrale. Het stimuleert de bloedsomloop en voorkomt constipatie! (Ahum!) Rogge is ook de meest 'winterharde' graansoort die er is. Slechts een klein deel wordt verbouwd voor menselijke consumptie in de vorm van graan en meel. Het ook grondstof voor Canadese en Amerikaanse Bourbon/Tennessee whisky's als Jack Daniels. (Cheers!)  Rogge wordt niet alleen voor het graan verbouwd, maar in streken met een matig klimaat, jawel Nederland dus, wordt rogge in plaats van gras als voer voor het vee gebruikt. Dat doet Piet ook.

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

DE HERKOMST van rogge is niet precies bekend - er komt een 'wilde' rogge soort voor in delen van Zuid Europa en AziŽ - en een andere wilde soort in SyriŽ, ArmeniŽ, Iran en Turkije. Rogge was vroeger trouwens  'onkruid' dat voorkwam in tarwe en gerst en heeft pas laat een plaats als zelfstandig cultuurgewas gekregen.

Rogge, oftewel Secale Cereale, is een zogenaamde kruisbevruchtende graansoort en wordt vooral geteeld op op de zand- en dalgronden verbouwd. Rogge behoort tot de grassenfamilie en is eenjarig (zomerrogge) of tweejarig (winterrogge). De vergroting van de foto hiernaast geeft een beter beeld in de zak ťn voor de buitenstaander een beetje idee wat 1200 kg zo ongeveer is.

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

MAAR OOK BIJ PIET VAN DEN BERG wordt niets verkocht. De verkoopprijs is te laag. Hank kreeg het bedrag in z'n oor gefluisterd en snapt dat de schoorsteen van zo'n weggeefprijs niet kan roken. Daarom wordt het ook hier als veevoer gebruikt. De koeien en paarden zijn er gek op. Eigenlijk is dat verschikkelijk zonde als je naar de kwaliteit van deze graansoort kijkt. Mooie grote korrels en geen rotzooi ertussen. Het zou makkelijk gegeten kunnen worden Piet is trots als hij de foto's later terugziet. 'Prachtig toch?' 'Het zijn net goudgele rolmopsen van stro'. zegt hij als de foto hiernaast voor het eerst ziet.

 

 

 

TIJDENS het doorkijken en kiezen van de foto's voor deze pagina ontstond er opwinding over onderstaande foto. Het is de Boelstraweg in Nijelamer. De kamera volledig ingezoomd richting Heerenveen. Hank keurde hem af omdat het beeld hem te geÔndustrialiseerd, bijna sinister overkwam. Het is een onheilspellende verzameling silo's en elektriciteitsmasten. Piet raakt echter in vervoering: 'Maar dit is ook Oldelamer!' 'Dat zijn de silo's van de gebroeders Kleinstra en de boer!'. 'Het lijkt Amerika wel!

Klik op deze foto voor een vergroting!

Deze foto's zijn genomen tijdens twee verschillende oogsten en lokaties; in 2005 was het aan de Boelstraweg in Nijelamer en in 2006 tussen de Hogeweg en de Kerkeweg in Oldelamer.

Lees alles!

 


Copyright © 2005 - 2015 Hank Dussen Productions, Oldelamer