 |
|
 DE BOERDERIJ AAN DE HELOMAVAART & 'DE DRAAI VAN OLDELAMER'
Klik op onderstaande
foto's voor een vergroting! |
| |
 | |
| | |
|
|
EEN
FRAAIE SKYLINE EN EEN RIJTJE WILGEN
en een rietkraag. Méér zie je eigelijk niet als je op het pad in de Rottige
Meenthe naast de
Helomavaart loopt. Ook de vaart zelf wordt op deze maartse foto's door
het riet afgeschermd. Als je door het drassige riet
loopt, zie je de vaart natuurlijk wèl zoals op de foto hiernaast. Maar het
draait op deze pagina om de plek links naast het rijtje wilgen...
Lang geleden was het namelijk 't einde van de Kerkeweg in Oldelamer.
Vanaf de Kerk-hofslaan kun je er nu nog steeds naar het water lopen. Maar
diezelfde Kerkhofslaan bestaat pas sinds de ruilverkaveling van
1966. Voor die tijd vormde dit stukje Kerkeweg de verbinding met het
voetpad in de Rottige Meenthe van Munnikeburen. Klik op de foto voor een vergroting!
GEZICHTSBEDROG. Op die plek links naast de de
bomen stond een schitterende, goed onderhouden, stelpboerderij en over
de Helomavaart was er een smalle ijzeren rolbrug, die 'de draai'
werd genoemd. Dankzij een aantal goed bewaarde foto's van Fokje Hoekstra
van der Tuin, is Hank in staat dit bijzondere stukje lokale
geschiedenis voor je te doen herleven.
Tot voor kort was er van deze plek alleen een wazig fotootje beschikbaar
en nu maar liefst een hele serie! Het inspireerde Hank tot een Photoshop
truc. Hij plaatste het mooiste origineel in de situatie van anno nu.
Kortom; hoe zou Kerkeweg 42 en de rolbrug van Oldelamer er nu uit hebben
gezien als er op 7 december 1978 niet een hele grote stommiteit was
begaan...
Klik op de foto en zie zelf hoe het er nu nog steeds uit had kunnen
zien!
 'DE
DRAAI'.
Zoals vaak met bijnamen, klopt die naam eigenlijk niet. 'De draai van
Oldelamer' draaide namelijk niet. Het was een rolbrug die over een rails
heen en weer bewoog. Het enge wat draaide, was de slinger van het
mechaniek waardoor de brug aan de kant én weer over het water werd
geschoven. Het slingeren zelf was uiteraard puur handwerk.
En omdat de mannen in de regel op het land werkten, was ook hier het
brugwachter-werk vrouwenwerk. Fokje heeft het jaren-lang, eerst met
haar zus Riekie en later, vanaf 1948, dag in dag uit met de hand gedaan.
De détails. Aan het eind van de linkerrails, zie een metalen klep over
de rails. Daardoor kon je makkelijker met je fiets de verhoging nemen. Naast
de lan-taarnpaal, zie je het kastje met de slinger.
Klik op de foto voor de vergroting!
BRUGWACHTERWONING. De
boerderij is in 1900 gebouwd en was officieel een brug-wachterwoning en
eigendom van de pro-vincie. Je kunt dus niet echt van familiebezit
spreken, maar er heeft wel een reeks gene-raties van één familie
gewoond. In 1885 woonde er Sikke en Fokje van der Tuin. In 1924 zijn Joh
en Hendrikje van der Tuin er komen wonen en de laatste bewoners, Lucas
en Fokje Hoekstra van der Tuin, woonden er van 1948 tot 1972.
Op op de uitsnede hiernaast is het 1955 en zie je Riekie, moeder
Hendrikje, en Fokje van de Tuin voor de boerderij. Links het stookhok,
de elektrapaal en het rek met de melkbussen en rechts aan het water 'de
stap'. Het afstapje bij de waterkant om de melkbussen te spoelen. De
kastanjebomen zijn later gekapt. Ze waren mooi maar maakten het erg
donker in huis. Als
je op de foto klikt, zie je de hele boerderij en een stukje
van de rolbrug.
ZWEMMEN. En
dan zijn er natuurlijk de verhalen en herinneringen. Foeke Heida
bijvoorbeeld zwom er ook. 'De jongens moesten zich
gewoon buiten omkleden, maar de meisjes mochten dat in het
var-kenshok achter de boerderij'. 'Ik vond het ook leuk en spannend om
aan de passe-rende boten en schepen te hangen en er proberen erop te
klimmen'.
Pieter Timmerman: 'Zwemmen? Nee, daar was
ik veel te klein voor :-) Maar mijn groot-moeder en oom woonden
aan de Scheene. Nu en dan ging mijn moeder daar op de fiets naar
toe (ik in het zitje aan het stuur) Bij het bruggetje
aangekomen, werd ik uit het zitje gehesen en naar de overkant
gebracht. Hier moest ik wachten tot mijn moeder de fiets gehaald
had. En dan ging de 'tocht' vanaf Kuinre verder naar Oldelamer.
Bij een boer-derij en 'het winkeltje van Alle Veenstra met
de
D-E koffiereclame
op de muur, fietsten we
over het
schelpenpaadje naar "ut huussie
an de Scheene"
(Red: sintelpad naar Oldetrijne)
PROVINCJE FRYSLÂN Zoals eerder
gemeld, de boerderij was eigendom van de provincie en werd goed
onderhouden. Als je deze foto bekijkt, zie je bijvoorbeeld het houtsierwerk
rond de dakramen. Het meest bijzondere is natuurlijk de uitbouw van het
voorhuis van deze stelp. Naast de vijf ramen aan de voor-kant had het
twee raampjes aan de zijkant van de uitbouw.
Waarom? Dit was specifiek gemaakt voor de brugwachterfunctie van het
huis. Via de zij-ramen had je uitzicht over de Helomavaart en kon je
zien of er een boot aankwam. En van 'smorgens vijf tot 'savonds 10 waren
dat er meer dan genoeg! In 1925 waren het er nog 20 per dag, in 1940 50 stuks en
1955 moest de brug voor zo'n 100 boten talloze keren per dag open en
dicht. Dat kwam vooral door de opkomst van pleziervaart en feit dat de
Helomavaart de enige verbinding
was tussen
Friesland en Overijssel.
FOKJE VERTELT HET JE ZELF ....
Ze is een krasse opgewekte vrouw gebleven en vooral; bij de
pinken! Als Hank haar stem registreert is ze inmiddels 90 jaar. Ze
vertelt over haar werk als brugwachtster. Dat deed ze eerst met haar
vader en zus en later vanaf 1948 met haar man Lucas. Maar die was vooral
op het land aan het werk. Dat het bedienen van de rolbrug geen
kleinigheid was, is helder. Ze heeft er twee versleten schouders aan
over gehouden.
Ze vertelt over het bruggeld, over hoe de boerderij gehuurd werd en over
de rolbrug. De brug was 20 centimeter hoger dan het wegdek. Fokje vertelt
ook over het speciale voorhuis van de boerderij en de kinderen die na
schooltijd bij brug kwamen zwemmen Klik op de
player hieronder. Zie je niets? dan moet je snel quicktime installeren. Is
gratis!
IN 1966
is
de rolbrug opgeruimd, mede in verband met de ruilverkaveling en de
aanleg van de Kerkhofslaan waardoor iedereen uit Oldetrijne en de
Kerkeweg over de echte draaibrug van Oldelamer kon, die 100 meter
verderop lag.
In 1972 heeft de familie Hoekstra het sluiswachtersvak
vervolgd in Donkerbroek en werd de boerderij verhuurd als vakantiehuis.
Uiteindelijk is de boerderij is op 7 december 1978 afgebroken. De
provincie wilde geen ontroerend goed in zijn bezit én de vaart zelf zou
moeten worden verbreed. Uiteindelijk is dat nooit gebeurd...
Bij het samenstellen van deze pagina en voor het verkrijgen van de foto's is
Hank veel dank verschuldigd aan aan Fokje Hoekstra van
der Tuin, Anne de Ruiter, Foeke & Hinke Heida Peter Timmerman & Joh van der Wal. Joh inspireerde Hank tot maken van
deze pagina. De maker houdt zich uiteraard zeer aanbevolen voor je
suggesties en eventuele aanvullingen!
Lees alles!
|
| |
|
 |
|
|
 |
