DE ROTTIGE MEENTHE

Klik op onderstaande plattegrond en foto's voor een vergroting!

 

 

  

  Klik op dit landkaartje voor een vergroting en de dtails!

Welkom in de rotte gemeente! Dat hoor je namelijk als je deze naam snel uitspreekt. 'De Rottige Meenthe' is een uitloper van het veel grotere natuur-reservaat de Weerribben in Overijssel.  Het wordt dwars doorkruist door een riviertje 'de Scheene'. Maar ook door een regionale tweebaans 80 kilometer weg; de N451. Onwillekeurig doemen bij Hank nu de recente plannen om het Naardermeer te ondertunnelen op. De weg is bekend als de Peter Stuyvesantweg en is druk, maar stelt natuurlijk qua westerse maatstaven niets voor.  Peter Stuyvesant, de ontdekkings-reiziger geniet lokale bekendheid. Hij werd geboren in Peperga. Een dorpje ten zuiden van Wolvega.

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

'DE NIEUWE SLUIS'. Als je hier bekend bent of voldoende op het bovenstaande landkaartje gestudeerd hebt, weet je exact waar deze foto genomen is. Het is 'de nieuwe sluis' van 1914 in de Scheene. 'Nieuw' is in dit geval dus al bijna honderd jaar geleden. Allemaal nodig voor het aardgas van de negentiende eeuw: 'turf' geheten. Ook dat zat hier volop in de grond, maar moest per schip worden afgevoerd. Veel veel smalle watertjes werden verbreed en 'schipsloten' genoemd. Om het verschil in waterhoogte te compenseren waren er sluizen nodig zoals deze. Door de week zie je er weinig mensen, maar in het weekend is het druk. Dat is ook begrijpelijk. Het is klein, maar nog volkomen in de originele staat. het geeft een goede indruk van wat 'het goud' van destijds voor impact had op dit gebied.

 

Klik op deze foto voor een vergroting!HET BESTUUR VAN 'DE GROTE VEENPOLDER', waar dit gebied deel van uitmaakt, poseert gewillig voor de man met de kamera. De sluis is bijna in bedrijf dus moet dit bijzondere wapenfeit op het celluloid worden vastgelegd. De bobo's van toen poseren strak in het pak. Trots, een aantal rokend maar allen met grote petten of hoeden op.

Het zijn;  A.J. De Ruiter, J. Th. Kemme, Inne Bergsma, Bouwe de Vries en Albert Schaap. Maar hoe diep is het hier eigenlijk? Nou, dt valt tegen. Hank rekent het je even voor. Onder de vijf mannen, zie je een tunneltje, dat is de overstort, een soort minisluisje. Op de foto hierboven lijkt die kompleet verdwenen, maar op de vergroting zie je nog nt het bovenste randje boven het water uitsteken. Kortom, het was hier ooit maximaal twee meter diep.

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

"DE NIEUWE SLUIS' anno 2006. De eerste sluisdeur is niets veranderd. De tweede, richting Heloma-vaart of Jonkers eigenlijk ook niet veel, behalve dat de loopbrug boven de tweede deur nu ook voor fietsers geschikt is gemaakt. Kompleet met antislipmatten. Dus even een aanloopje, n hupsakee,  kun je er zonder afstappen overheen. Vergt wel enige heldenmoed. De meeste fietsers stappen hier dan ook af.

Of Koningin Juliana het in 197.? wel heeft aangedurfd, weet ik niet. Maar dat ze hier op de fiets rond gereden heeft, staat onomstotelijk vast. Er zijn geen foto's van, maar iedereen bevestigt dat. Trouwens, wie weet wat dat ding op de foto hierboven aan de rechter kant van de sluis is? Ook soort mini vuurtoren? Laat het mij weten!

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

'DE LAATSTE STUIVER' heet dit huisje. En dat is niet toevallig. Als je op de foto klikt, zie je het in z'n geheel. Het was ooit de naam van een bekend schipperscaf, dat hier gehuisvest was. Toch nog even in de buidel tasten voor een allerlaatste borrel voor die lange tocht met het turf van friesland naar het westen begint.

De laatste stuiver is ook een naam die de kracht van alcohol verwoord en helemaal voor zichzelf spreekt. De eigenaar van het etablissement in die tijd heette Jan Jalving. De Scheene houdt hier op en gaat, n de sluis, over in de Helomavaart, die hier met een soort dubbele haakse bocht strak achter ligt. Deze vaart is een saai recht functioneel kanaal met zomers vooral veel voorbij trekkende bootjes.

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

MAAR TERUG NAAR DE SCHEENE. Nu wat verderop, gezien vanaf het 'Ale Bakkers Broggien'. Het staat linksonder op de landkaart bovenaan de pagina. Het wateroppervlak is hier spiegelglad en de rivier is hier best best breed. Dat dateert uit de tijd van veenafgravingen. Broodnodig voor  afvoer van het turf. Het woord 'Scheene' betekent overigens scheiding.

Een schrijver, Bert Veenstra, beschrijft het heel potisch. 'De sloot verdeelt de wereld in tween, voor altijd. Maar het water vloeit vereend af naar breder stroom, zich schikkend in de eeuwige kringloop, waarin alles zijn eigen functie heeft. Vroeger, nu en voor altijd.' Het is ooit een kleine veenstroom geweest, die later verbreed is voor de turfschepen'. 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!
DE SCHEENE EN DE ROTTIGE MEENTHE wordt omgeven door tal van dorpen. Maar ook n het gebied woonden mensen. De turf, het rietsnijden en visvangst gaven wat werk. Een enkele keuterboer heeft zich aan de Scheene gevestigd. Inmiddels staan er aardig wat huisjes, maar niet te veel om het landschap te overheersen.  

Maar de echte vraag is natuurlijk, wie is Ale Bakker? Een bruggenbouwer? Een bekende bewoner? Hank's vaste bronnen bleven hem het antwoord schuldig. Maar de oplossing is binnen. Ale Bakker woonde in het huis met het rieten dak bij de brug. Ale was rietdekker.

 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

HET NATUURGEBIED de Rottige Meenthe wordt in onze tijd een groot gebied van 800 hectare verstaan. Als je de Brandemeer meerekent zelfs 1100 hectare. Oorspronkelijk sloeg de naam op een veel kleiner gebied van 30 of 40 hectare, aan de zuidzijde van de Stuyvesantweg. Tot 1900 behoorde het aan een boerderij aan de Lindedijk. Het was blauwgras, dus zeer slecht land met weinig opbrengst. Het land kon slechts eenmaal per jaar gemaaid worden. Omstreeks 1900 is het grondig uitgebreid.  Het natuurgebied wordt begrensd door het voetpad, de Helomavaart en de riviertjes Tjonger en Linde. Het landschap sluit aan op de natuurgebieden van de Weerribben en de veenplassen bij Giethoorn.


 

Klik op deze foto voor een vergroting!
DIT CULTUURLANDSCHAP is door twee factoren ontstaan: in de eerste plaats door de ontginning-en in de middeleeuwen en in de tweede plaats door de verveningen en de daaropvolgende herontginingsfase. 

Zo zijn bijvoorbeeld  in het midden van de achttiende eeuw de petgaten ontstaan. Toen introduceerden Noordwest-Overijsselse verveners het zogeheten slagturven. Daarin werd met een beugel de turf tot nder de waterspiegel weggebaggerd en ontstonden er langwerpige plassen die zich onder invloed van de wind verder uitbreidden. In 1826 kondigde koning Willem I beperkende maatregelen af en deed het verschijnsel veenpolder zijn intrede.

 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

SMALLE SCHELPENPADEN doorkruizen het gebied ten noorden van de N 351. Wandelen kan ook natuurlijk, maar de fiets is dan ook het ideale voertuig om veel van dit gebied te ontdekken en bekijken.

Op de foto hiernaast zo'n karakteristiek stukje schelpenpad. De grip van de banden maakt dat je makkelijk slipt en de schelpen veroorzaken een continue gekraak onder de fietswielen. Hier keihard racen heeft dus absoluut geen zin tenzij je graag een schaafwond wil oplopen. Bijzonder is ook dat het gebied toegankelijk is voor honden. Mits aangelijnd.

 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!VERPLICHTE WAAGHALZERIJ heb je er ook. Wat dacht je van dit bruggetje. Niks bijzon-ders zo lijkt het. Maar de eerste drie meter gaan flink omhoog en de leuning begint pas in het midden! Recht vooruit kijken dus en dapper doorfietsen en niet hopen op tegen-liggers met fietstas. Dat bekoop je gegarandeerd met een nat pak.

Hiernaast weer de Scheene nu met de sluis in je rug. Als je op de foto klikt zie je de Scheene iets naar links. Maar ook hier weer dat mooie verstilde effect door het rimpel-loze wateroppervlak. Hieronder een Quick-time filmpje van de Scheene n kilometer verderop. Het is april 2007. Je hoort en ziet twee windmolentjes die je zachtjes ratelen. Het is gezichtsbedrog. In werkelijkheid draaien de wieken namelijk vele malen sneller de andere kant op!

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

BIJZONDER! Het is eigenlijk een rare gewaar-wording als je je realiseert dat dit waterrijke gebied hoger ligt dan de omringende landerijen. Daar is het laagveen allemaal afgegraven en ligt het maaiveld een halve tot een hele meter lager dan deze Rottige Meente. Het gebied is volgens Staatsbosbeheer dan ook voor te stellen als 'een tafel op steeds langer wordende poten'.

Het eigen gebiedswater stroomt daardoor toch nog weg. Er is onder andere met Europees geld een plan gemaakt voor 'Gebiedsgerichte Bestrijding Verdroging' in deze Grote Veenpolder. Op bepaalde plaatsen langs het Scheenepad zie je duidelijk dat het aangrenzende land lager ligt dan de Scheene. De kronkelende paden voeren af en toe heel dicht langs het water en dan weer via een omweg langs weilanden.

Klik op deze foto voor een vergroting!

ZEER SOMPIG. Er hangen druppels aan alles wat tak, twijg of blad is. Sommige plaatsen van het pad zijn zeer zompig en daar zijn uit voorzorg planken gelegd. Opmerkelijk is dat de gebruikte kletsnatte houtsoort absoluut niet glibberig is. In het grasland bij een huisje ligt een 'dooie punter'. Een vroeger gebruikte schuit, vier keer z groot als een roeiboot, die nu op het droge ligt. Het is een oceaanreus voor fantasievolle kinderen.

Een gedeelte van het landschap met petgaten en ribben is ontgonnen.  Een ander deel met name ten noorden van het voetpad, is echter onont-gonnen gebleven. Hier ontwikkelde zich een flora en fauna, die uniek te noemen is. De zeldzame vuurvlinder komt hier onder andere voor.

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

ALLEEN BOOMSOORTEN die van water houden, gedijen hier. Een enkele populier komt wat hoger boven de elzen en berken uit. De els is een ondergewaardeerde boom. Het wintersilhouet van de els is sierlijk: een boom om te etsen. Vooral hele singels van elzen geven het landschap iets 'fijnmazigs'.

Om je heenkijkend krijg je een goede indruk van dit laagveengebied; afwisselend petgaten en voormalige legakkers, hoog riet en gras met daarbovenuit de kronen van de elzen. Veel watervogels foerageren in dit natuurgebied: eenden, futen en reigers. Roofvogels als kiekendief, ransuil, torenvalk en buizerd voelen zich thuis in deze wildernis. In het voorjaar hoor je de kieviet, wulp en grutto op de gemaaide rietlanden en de omringende weilanden.

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

HET BOEIENDE van de Rottige Meenthe is de verscheidenheid van de landschappen. Als het petgat niet open gehouden wordt, gaat het verlanden; eerst waterplanten, dan riet en vervolgens vestiging van els en berk, met moerasbos als eindstadium. Hank heeft daar natuurlijk ook een mooie foto van gemaakt, maar die is door de jury als minder ogend afgekeurd.

De foto hiernaast is daar ook een mooi voorbeeld van. Weer genomen vanaf dat 'Ale Bakkers Broggien' maar nu met de lens richting Munnikeburen. Hier gaan de petgaten langzaam over in reguliere weilanden.

 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!
SPINNERAGGEN EN LOOPPLANKEN. Sterk ingezoomd en weer dat fraaie stilstaande water. Als je de rest van de tekst op deze pagina hebt gelezen, weet je inmiddels waarom. Waar komt de naam 'Rottige Meente' vandaan? Meenthe duidt op gemeenschappelijke weidegronden of op woeste, nog niet ontgonnen gronden. Het woord 'Rot' heeft verschillende betekenissen. Het betekent slecht land, of land met weinig opbrengst.

Veenachtig, moerassig, laaggelegen land wordt in verschillende streken rotterik, rottering, rot, rotte wei, of rotte genoemd.  De Stellingwervers kunnen er rottige van gemaakt hebben; de verandering van -inge in -ege of -ige komt in het Stellingwerfs wel meer voor.

 

Klik op deze foto voor een vergroting!

DE MOLENS. Waar zijn ze gebleven? Vermoedelijk meegenomen door de man die met molentjes loopt. Op oude foto's zie je er hier nog ontelbare in de buurt. Maar dit is een restant van van een bijzondere variant; een watermolen oftewel een gemaal. Begin twintigste eeuw nog bittere noodzaak, nu niet meer dan een betonnen restant. H, dat is bijzonder, beton hadden ze toen ook al! De solide constructie was nodig om een krachtige weerstand aan het water te kunnen  bieden.

Als je op de foto klikt zie het originele schoepen-blad dat nu muurvast zit, maar vermoedelijk in de loop de tijd honderdduizenden liters water heeft weggepompt.

 

TEN SLOTTE, honderd meter van het molenkarkas hierboven verwijderd een ander exemplaar uit 1871, dat prachtig in oude glorie wordt hersteld. Bijna  klaar, alleen de wieken nog. Vermoedelijk is het een particulier initiatief. Maar het resultaat is er niet minder om! Deze molen is van verre te zien omdat het aan de rand, strak naast het gebied staat en dus van zowel Oldelamer als Oldetrijne goed te zien is. Als je op de foto klikt zie je het uizicht vanaf de molen. Een oerhollands landschap, een kaarsrecht schelpenpad en de Helomavaart. Klik op deze foto voor een vergroting!

Bij het samenstellen van de tekst is Hank Dussen genspireerd door eerder werk van Romke Joustra, Edward Houting en de heren Crompvoets, De Groot en De Raat-Giljam.

 Lees alles!

 


Copyright 2005 - 2015 Hank Dussen Productions, Oldelamer

>