|
 'ÛLEBOARDEN OF UILENBORDEN' komen van origine van Friese
bodem, maar in Drenthe kreeg je ze later ook; het 'oelebret'. Een uilenbord heet
op z'n Fries een 'ûleboard'. Het is een driehoekig, houten bord op het dak van een boerderij. Precies
op de plek waar de drie zijden van het dak van een boerderij of schuur
samenkomen.
Dat was altijd een zwakke plek in de constructie van zo’n gebouw.
Met behulp van deze driehoek
werd het uiteinde van de nokbalk tegen wind en regen beschermd. In de loop der
jaren is het ontwikkeld tot het traditionele uilenbord. De oudste vermelding van
een uilenbord is een rekening uit 1669 van een timmerman. Hierin werd een 'uille
bord beschreven. Vanaf de 16e eeuw werd bij het Friese boerenhuis schuren
gebouwd werden in plaats van hooibergen. Pas toen kon de vorst van het dak worde
afge-
schermd met een ûleboard.
IN
HET MIDDEN VAN EEN UILENBORD
zit een
gat waardoor kerk- en steenuilen in én
uit konden vliegen. En de uilen houden de schu-ren vrij van muizen. Een
uilenbord bestaat uit twee gedeelten. Een driehoek en daarop versiering. In het midden
zie je een bewerk-te balk die
'makelaar wordt genoemd. Aan weerszijden bij de uilenborden zie je een
knobbelzwaan met een gekromde hals.
OP VEEL
ANDERE WEBSITES
kun je veel historie en snel informatie over uilenborden opduikelen. Over de
verschillende vormen van 'de makelaar', oftewel de versierde balk in het midden.
Of over de zes Friese regiona-le varianten; Zuidwesthoek (6), Westergo (2),
Mantsje (3) Kleistreek of Bouhoeke (1), Friese
Wouden (5) en Midden-Friesland (4). Of eigenlijk 'Palmtuken' op z'n Fries
oftewel palmtakken. Kijk eens op
uilenborden.nl
Of klik op dit landkaartje voor een vergroting!
 ALLEMAAL
BEST LEUK OM TE WETEN.
Maar tot nu geen echt een reden voor de redactie om een nieuwe pagina aan dit onderwerp te
wijden. Tot het moment dat Hank Dussen werd gevraagd waar hij vooral aan moest denken,
als hij woord 'ûleboard'
hoorde. 'Heldenmoed!' riep hij onmiddellijk.
'Want heb je er wel eens
bij stil gestaan welke doodsverachting een schilder uit de kast moet
halen en wat ervoor komt kijken om dit ornament een nieuw kwastje te geven?'
Gewend aan hoogwerkers, je weet wel, die bakjes aan een meterslange hydro-lyse
arm, had uw redacteur dit aspect even over het hoofd gezien. Maar deze nieuwe invalshoek,
gaf inspiratie en ging hij op zoek in de buurt naar zo'n held zonder
hoogte-vrees. Klik op
de foto voor een vergroting!
 HIJ
WERD OP Z'N WENKEN BEDIEND.
In het buitengebied van Oldelamer kon een derge-lijk éénmanscircus 'live' worden bewonderd. Niks
hoogwerkers, gewoon, nou ja gewoon, stond daar met behulp van een aantal lad-ders
een goed gehumeurd persoon aan de achterzijde van de boerderij een 'Friese Wouden' uilenbord op te knappen.
'Dit is echt geen hobby van mij!'
zegt Jos Verdonk uit Katlijk. 'Maar uilenborden hebben nogal wat te
lijden door het weer en de vogels. Dus moeten ze af en toe echt een kwastje.'
'Maar een goede voorbereiding is het halve werk!' 'Ik heb wat ladders
met touwen tussen de dakplaten door aan de
boerderij vast gebonden. Dan kun je natuurlijk altijd nog naar beneden donderen,
maar dan heb je in ieder geval wèl een stevige stellage onder de voeten. En met
een driehoekig ladderbankje krijg je geen kramp.'
Klik op
de vlinder voor een vergroting!
 OLDELAMER
ligt in het zuiden van Friesland en nog nèt in de gebied 5 op bovenstaande
landkaart. Dus hoort hier een bord van het type 'Friese Wouden'. In de
zogenaamde 'makelaar' van het bord, zeg maar de steel op de driehoek, zitten twee
open gedeeltes. De bovenste opening noemt men het glas. Dit glas heeft een
symbolische betekenis.
Een oud gebruik was,
bijvoorbeeld tijdens visites, dat het kopje óp z'n kop op het scho-teltje werd
gezet. Dit gebruik kwam ook voor in het café. Als je niets meer wilde drinken, plaatste je het glas omgekeerd op tafel. Dan kwam de waard om af te rekenen.
De boer die dit teken dus in zijn makelaar voerde, wilde daarmee te kennen geven
dat hij had afgerekend. Hij had deze boerderij afbetaald en was eigenaar van deze
'zathe en lande'. Klik op de foto voor een vergroting!
OF DAT PRETTIGE
GEGEVEN OOK VOOR DE
huidige bewoner geldt, valt ernstig te be-twijfelen . Overigens de
tweede opening in de 'makelaar' onder het gat dat het omge-keerd glas voorstelt,
symboliseert een zandloper. Het is het symbool van de tijd, waarmee men
de tijdelijkheid van het leven en dingen tot uitdrukking wil brengen. Het
leven met een steeds doorgaande opvolging van al het leven door weer nieuw jong
leven.
De knobbelzwanen verschijnen pas in de 19e eeuw op de uilenborden. Daarvoor zag
je de zogenaamde 'odalslingers' aan beide zijden van de 'makelaar'. Dat zijn
slingers met Germaanse tekens daarin verwerkt.
Er is veel geschreven over de zwaan als vrucht-baarheidssymbool en als symbool
van de 'eigenerfdheid' van de Friese boeren.
 BLIJFT
NATURLIJK DE VRAAG WAAROM DIT fraaie 'oelebwoit' (fonetisch) geen
gat heeft om de uilen er door te laten. Hank Dussen vertelt:
'Kijk toen we hier kwamen wonen, was het gat nog open en
zat er een echte kerkuil in het nest. Inderdaad, dat is heel toepasselijk aan de
Kerkeweg. Dat nest was een kist, die afgegaasd vlak achter het gat in de nok van
de schuur
hing'.
'De witte plek op de grond van de uilenpoep was niet zo erg. Maar toen de
jonkies tijdens een grote warmte op de vlucht voor de hitte, de kist uit
wilden, vielen ze door het gaas te pletter op het beton. Toen was de lol er voor
mij een
beetje af. Maar ik denk er nu toch weer over om het gat open te maken, want sinds
de uilen hier niet meer wonen, stikt het van de huismussen die nu de HELE schuur vol
poepen... In het westen zijn ze misschien
Klik
op de foto voor een volwassen kerkuil! zeldzaam,
maar hier is het een ware plaag!
ALS JE MEER OVER DE ANDERE UILENBORD UITVOERINGEN
wilt weten, moet even 'Googlen'. Naast de andere vijf Friese soorten, heb je ze ook
met paarden en varkens aan de zijkant. Zie je hieronder geen filmpje en alleen
een leeg kader. Kijk dan even op de FAQ pagina voor de oplossing.
E X T R A F
O T O ' S
Klik op
onderstaande foto's voor een vergroting!
Als je bovenaan de pagina bij de miniatuurtjes begint zie je
ze alle 21! | 
't Û L E B O A R D o f U I L E N B O R D !
