WERKVERSCHAFFING TE OLDELAMER!  

FOEKE'S FOTOBOEK DEEL 3

 

 

   

Klik op deze foto voor het origineel! WE ZIJN TOCH NIET VAN DE WERKVERSCHAFFING?  geldt nog steeds een gevleugeld gezegde voor nutteloos werk. In de jaren 1920 tot 1940 was het echter de bittere werkelijkheid. Na de beurkrach in 1929 raakte de wereld, dus ook Nederland in een diep economisch dal.  Minister president Colijn wilde geen staatsschuld opbouwen en de z.g. 'gouden standaard handhaven'.

Gevolg: nog meer werkeloosheid dan de landen om ons heen. 35% procent van de werkende Nederlandse bevolking raakte werkloos. In noord Nederland was het zelfs nog erger. Grote groepen mannen werden bij wet verplicht om zich zes dagen in de week voor 11 gulden in het zweet te werken. Met als enig hulpmiddelen; de schep en de kruiwagen. Het was in feite een methode van armenzorg waarbij de armen te werk werden gesteld en waarmee aldus de kosten van uitkeringen gedrukt konden worden.

In Noord Nederland droegen de diaconien in de 17e en 18e eeuw ook al zorg voor een bepaalde vorm van werkverschaffing: armen werden uit-besteed. Echte werkhuizen kende het noorden, in tegenstelling tot andere delen van de Republiek, lange tijd niet. Het eerste Drentse armenwerkhuis werd in 1810 in Hoogeveen gesticht.
Klik op de foto voor het origineel!

 

Klik op deze foto voor het origineel! MAAR DEZE FOTO'S dateren uit de dertiger jaren en zijn echt in Oldelamer gemaakt. Ze komen uit een oud fries gezinsblad 'Van Friese Groun'. De tekst is in een bijzondere stijl geschreven. Het gemor van de arbeider wordt breed uitgemeten, maar er wordt geen stelling ingenomen.

'De Stienser groep te Oldelamer aan den arbeid. Naar aanleiding van de geruchtma-kende conflicten bij de werkverschaffing in onze provincie hebben wij eens een kijkje genomen bij een der werkterreinen die werkverschaffing en wel onder Oldelamer'. Wat de aanleiding is geweest dier conflicten kunnen wij gevoegelijk buiten bespreking laten, hierover hebben onderscheidene dagbladen van verschillende richtingen  voldoende uitgewijd. Het is een feit dat de werkzaamheden niet ideaal genoemd kunnen worden en dit is zeer begrijpelijk'.

 

Klik op deze foto voor het origineel! 'DE BELOONING kan niet evenredig genoemd wor-den aan de verrichte arbeid en toch heeft het zijn nut'. Een practisch nut dat niet onderschat mag worden. Groote woeste terreinen waaraan men zich misschien in normale tijden niets aan had laten gelegen liggen'.Wij twijfe-len dan ook niet dat wan-neer straks de economi-sche toestanden in norma-le banen zijn geleid, menig arbeider met een zekere voldoening zal kunnen spreken over het toen verrichte werk  ook al waren de omstandigheden niet gunstig te noemen'.

 

'GRONDWERK EISCHT STOERE KERELS en sterke knuisten. Wij willen volstaan met enkele foto's te geven van het werkterrein te Oldelamer teneinde de lezers eens een klein denkbeeld te geven van het terrein en de daar te verrichte werkzaamheden. Links eenige Leeuwarder werkeloozen bij het afgraven van 'n berm'. De panoramafoto boven was een paginagrote afbeelding uit het artikel over de werkverschaffing uit 'VAN FRIESE GROUN' was een weekblad in de jaren dertig/veertig voor Friesland. Het was een nette versie van de Panorama zoals we dat nu kennen. 

 

AAN HET EIND VAN DE 19e EEUW werd werkverschaffing ook populair bij gemeentebesturen. De van gemeentewege georganiseerde werkverschaffing bestond vooral uit het ontginnen van heidegronden de aanleg en het verbeteren van bossen en de verbetering van wegen. In de jaren 1920 en 1930 nam de werkverschaffing in Noord Nederland massale vormen aan. Het begon met de ineenstorting van de turfmarkt in 1921, waarmee de armoede ongekende vormen aannam. Een steunregeling was onvoldoende, waarna de overheid koos voor werkverschaffing op grote schaal met behulp van overheidssteun. Er werden al langer bestaande plannen voor verbetering van de rivieren en de afwatering in de werkverschaffing ondergebracht. De burgemeester van Sleen, A. Jongbloed, werd in 1922 benoemd tot 'rijksinspecteur voor werkverschaffing en steunverleening'. In 1922 werkten al ruim 2500 mensen bij van rijkssteun afhankelijke projecten.
 

Klik op deze foto voor het origineel!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 MET DE INTERNATIONALE ECONOMISCHE CRISES VAN 1929 kwamen ook grote aantallen landarbeiders in de werkverschaffing terecht. De werkverschaffing ontwikkelde zich op zo'n wijze tot alternatief voor de steunregeling, dat laatstgenoemde zelfs werd opgeheven. In 1934 werd de steunregeling echter weer ingevoerd, omdat er te weinig werkgelegenheid was om alle werklozen in de werkverschaffing te plaatsen. Er zaten toen bijna 6000 Drenten in de werkverschaffing. De talloze werkverschaffings-projecten hebben het Friese, Groningse en Drentse landschap ingrijpend veranderd. Vele kanalen werden gegraven of verbeterd, duizenden hectare bos aangelegd en veel land in cultuur gebracht. Na WO II werd de werkverschaffing voortgezet onder de naam DUW; Dienst Uitvoering Werken.

 

KONINKLIJK BEZOEK. Koningin Wilhemina is in ieder geval tw keer in Oldelamer geweest. De n keer was in 1920. Zij is toen samen met Prins Hendrik met de auto door Oldelamer gereden. Ze kwamen volgens het NRC aan 'met den morgen-sneltrein aan in Wolvega en reden met de auto via Oldelamer, Munnikeburen, Scherpenzeel en Schoterzijl naar Lemmer, waar de stroomsluis en de vissershaven werd bezocht'. Maar op vrijdag 8 juni 1934, dus ruim 70 jaar geleden, heeft ze volgens het NRC de werkverschaffing te Oldelamer bezocht, samen met haar dochter, hare koninklijke hoogheid Prinses Juliana. In werkelijkheid was het de Kooiweg in Nijeholtwolde. Je kunt de tekst nu lezen, maar je kunt hem ook met onderstaand knopje afspelen, alsof het een oud radio-verslag is. Geeft een extra dimensie, maar is wel nep!



'Luide door de bevolking toegejuicht, stapten de Koningin en Prinses in de gereedstaande auto's, waarna met kalmen gang door Wolvega werd gereden. Vervol-gens werd een bezoek gebracht aan de boerderij van den heer van den Meulen in de ontginning te Oldelamer. De boer, die van het hooge bezoek niet op de hoogte was, was zelf met zijn personeel op het land aan het hooien'. 'Doch onder geleide van de boerin werden de boerderij en het bedrijf bezichtigd. Hierna werd de ontginning, welke voor de boerderij ligt, in oogenschouw genomen en zoowel de Koningin als de Prinses betuigden hun ingenomenheid met het nuttige werk, dat hier wordt verricht'.

Ongeveer drie kwartier werd hier ter plaatse vertoefd. Vervolgens werd naar Heerenveen gereden. De tocht ging via Oranjewoud Brongera voorbij de villa van den heer Bieruma Oosting en die van mevrouw van Limburg Stirum.

Wilhemina en Juliana bleken hier aanwezig op uitnodiging van de Heidemaatschappij en bezochten het werkverschaffings-project 'DeOntginning' Het gebied heet nog steeds zo. Maar ik vroeg mij af of dit bezoek destijds aan de boerderij van de familie van der Meulen nu eigenlijk wel gepland was of niet. Ik kon mij namelijk niet echt voorstellen dat wanneer je weet dat je koninklijk bezoek krijgt je gewoon gaat hooien. En je niet in je paasbeste uitfit, alles opgepoetst en wel ruim van te voren, op dit uitzonderlijke bezoek gaat zitten wachten.
 

 

Klik op deze foto voor een vergroting!DAT BLIJKT OOK HET GEVAL. Tijdens Hank's website presentatie in het dorpshuis ter ere van het bezoek van Gerard van Klaveren, die zich februari 2006 als de nieuwe burgemees-ter Weststellingwerf komt voorstellen, Hank heeft net dit krantenbericht in zijn bezit gekregen en vraagt om reactie in de zaal. Rimmie Siebenga staat spontaan op en roept: 'Het klopt, dat was bij ons!' 'Ik heb het verhaal van mijn moeder gehoord.'  Later vertelt ze: 'Ik vind het wel jammer dat ik later nooit doorgevraagd heb over deze gebeurtenis'. 'Ik benieuwd naar de details; hoe ze eruit zag, hoe ze gekleed waren enzo.' 'Ze zijn in ieder geval op de boerderij geweest n in de stal.' 'Er liep op dat moment een merrie met een veulen in de weide voor ons huis'. 'Mijn moeder vertelde mij later dat Juliana er helemaal weg van was en eigenlijk niet meer weg wilde'. Klik op de foto voor een vergroting in kleur!

 

Klik op deze foto voor een vergroting!JE ZOU DENKEN dat Juliana op dat moment nog een meisje ismaar  ze is dan al 25 jaar.  Maar het is een leuke anekdote. Hiernaast zie je boerderij aan de Kooiweg 23 waar zich dit mooie stukje lokale geschiedenis had moeten afspelen. De familie Baas is er nog steeds 'de baas'.

Pake en Beppe Baas stonden destijds in het draaiboek van de Heidemaatschappij om middels een koninklijk bezoek vereerd te worden. Helaas liep voor hen het anders. Oom Meindert Baas was destijds een jongen en kan zich het verhaal nog als de dag van gisteren herinneren.'De boerderij was net nieuw'.  'Alles was opgepoetst en met oranje sjerpen en vlaggen opgesierd'. 'Zelf zat ik op ons dak op de uitkijk om in de verte de voortgang van het bezoek te volgen'. Klik op de foto voor een vergroting in kleur

 

Klik op deze foto voor een vergroting!OVERDONDERD. 'Eerst werd een bezoek gebracht aan het gebied waar door werkloze mannen voor een grijpstuiver gewerkt werd'. 'Tot mijn verbazing zag ik ze vervolgens naar de verkeerde boerderij tweehonderd meter verderop gaan'. 'Toen het bezoek daar weer weg was, ben ik er snel naar toe gegaan'.

'De knecht van de familie van der Meulen was zo overdonderd van het hoge bezoek dat plotseling in de schuur verscheen, dat hij de kruiwagen met mest, waar hij mee bezig was, van schrik liet staan en de schuur uit-rende'. 'Mevrouw van der Meulen heeft toen zelf de kruiwagen moeten verrijden om de koninklijk gasten er langs te laten gaan'.  Klik op de foto voor een vergroting in kleur!

 

TOT SLOT een plaatje uit dezelfde periode. De Jonkers of Helomavaast wordt uitgebaggerd en verbreed. Op oude landkaarten zie dat de brugovergangen veel smaller waren dan de rest van de vaart. Het bijschrift vermeld: 'Pootje Baaien, maar niet aan zee. 't Moet hier geschieden in de grauwe massa die de baggerma-chine opwerpt. Onder Oldelamer troffen wij deze machine in bedrijf.'

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Lees verder

 


Copyright 2005 - 2016 Hank Dussen Productions, Oldelamer.